/ /

“ “

A

/a:/

a

B

/be:/

bee

C

/tse:/

tsee

D

/de:/

dee

E

/e:/

ee

F

/εf/

eff

G

/ge:/

gee

H

/ha:/, /ha∫/

ha = hasch

I

/I/

I

J

/jÉt/

jott

K

/ka:/

ka

L

/εl/

ell

M

/εm

emm

N

/εn/

enn

O

/o:/

oo

P

/pe:/

pee

Q

/ku:/

ku

R

/εr/

är

S

/εs/

ess

T

/te:/

tee

U

/u:/

uu

V

/fau/

fau

W

/ve:/

wee

X

/iks/

iks

Y

/igrεk/ /ypsilÉn/ (/ips-/)

Z

/tsεt/

tsett

/   /

L

F

D

ENG

a:

anescht

courage

Kater, Nase

after, calm

 α

Hatt kacht mat Salz.

patte

Mann, satt

     ã

garantéieren

Chamber

en entrant, Jean

Chanson

 e

Méck

thé, dé, été

Theater

men

 e:

Steen

musée, ondée

Leben

 ε

läpp, Steng

flemme, après

Rettich, Hände

terror

 ε:

blären, Bromä

mère, cortège

Käse

∂e :

gëeegent, gëeetert

e :∂

Employéeën, leeën, seeën

∂ ε

agëengt, anzëengen

     ẽ

Terrain, Timber

matin, prince

Timbre

 ∂

lëtzebuergesch

le

Gabe

arrival

    ∂:

Ingenieur

œuvre, fleur

 i

ginn, kniwwelen

 i:

ni, viischt

dire

Liebe

see

 o

Joffer

Krokodil

shop

 o:

blo, molen

autre

Mohr

 É

Grott

donner

Horn

box

     õ

Camion, Combel

montéieren

son, montre

Chanson

 ø

Feuter,

blöd, nervös

feu, peu

hören

 u

Pull, kucken

goût

Mutter

look

 u:

Bud, du, Duuscht

tour

Spur

too, shoe

 y

Culot, Jupe

sur, jupe

Mücke

 y:

Bühn, Schüler

dure

Güte

 w

quokeleg

way

 aj

Freideg, eidel, Mais

fayot

Eisen, Hain

night

 Éj

moien, moies

Häuser, heute, ahoi

choice

 au

Mauer

blau

about

 εj

Präis, Wäin

merveille

 ei

schéin, Kléi, Léift

late

 ou

Kou, wou, zwou

floating, nose

 i∂

Blieder, diebelen

hier

near, here

 u∂

Kueder, Juegd

Kur

sure

∫

Mësch, Spill

charme

schön, Stall

fish

3

jauwen, Knujel

journal ; Jhemp, Jhosi (anc.) > Jemp, Josi

Etage

television

 ç

ech, héich

ich, tüchtig

 j

deeglech, jo

mouillé

ja

yes

 x

och, Zuch

Bach, noch

loch

ŋ

Frang, sangen, eng

planning

Ding

thing

 z

Suen, rosen

rose, désirer

Rose, Seide

zero, rose

 s

Rous, wäiss

sa, nièce

Ross

see

 v

Wee, Niwwel, Vas

vin, cave

Welt, Villa

very, over

b

Ball, labber

balle, sable

Bali, lieben

ball, lobby

 d

Dabo, zidderen

dragon

doch

dear

 f

fënnef, vill

fanion

Feld

gift

 g

Gaart, gouereg

garçon

Garten

grey, hungry

 h

Huewer, Krankheet

heute

honey

 k

Krou, klaken

clic

Kind, locker

cold, back

 1

lëschteg, Vullen

libellule

leben

life

 m

Mëllech, fëmmen

mère

Mann

milk

n

Nues, fannen

non

Nase

find

 p

plouen, rappen

partir

Poppe

play

 r

Reedel, briechen

régler, Abricot

Riese, bar

room

 t

Trëndel, Jatte

table

Tag

table

/R/

(vélaire) Jugend, Vugel, Lager

CH

se prononce comme en allemand:

(1) ich-Laut : Becher, Bicher

(2) ach-Laut : Kach, Buch, och

SCH

se prononce comme le CH français, ainsi que S devant P ou T.

Schong

JH (anc.)

ancienne combinaison; se prononce comme le J français.

Superjhemp (« Super Jean-Pierre », personnage de BD)

NG

se prononce comme en français dans « camping ».

H

est toujours aspirée comme en allemand, elle n’est jamais muette.

Z

se prononce « TS ».

K

redoublée, s’écrit « CK ».

SP

se prononce /∫p-/

ex.: Sport

ST

se prononce /∫t-/

ex.: Stull

-n > -n  + . , ; ou () « »  

Ech schaffen.

Du ass schéin, mä et ass deier.

Mir koumen (wéi ëmmer) ze spéit.

Do kanns de nëmmen “mon oeil” soen.

-n > -n  + d-

                 h-

                 n-

                 t-

                 z-

             + V- (a, e, i, o, u,                         

                       y; ä, ö, ü ; 

                   diphtongues)   

ech sinn do.

Ech heeschen Edouard/ Herz / Tom / Zigrang.

Ech sinn Dokter / Usträicher / Techniker / Informatiker.

Ech si vun Esch / Helsinki / Namur.

Hien ass / En ass …

Den dommen Dittchen dréit den dëcken Dëmmi duerch dat dreckecht Duerf..

Den Heng ass krank.

Den Zuch ass fir den Toni an den Norbert

Je suis là.

Le stupide Dittchen (Théodore) porte le gros Dominique à travers le village sale.

Henri est malade.

Le train est pour Antoine et Norbert.

-n : fin des noms propres

Den Här Neyen kënnt.

Zu Lëntgen ginn Uergele gebaut.

Um Geesseknäppchen sti vill Schoulen.

A Spuenien brennen d’Bëscher.

-n + dentale (/d3, t∫, ts, …/) 

den Django

den tschescheche President

den Cäsar, en CD

Gromperen zerwéieren /ts-/

-n maintenu en raison du système lexical:

1) –nn transcrivant un ‘Schwénglaut’ (vibrante nasale demi-longue) :

2) –n(n), résidu d’un groupe consonantique réduit:

3) le ‘n’ distinctif d’un mot d’une syllabe:

4) –n final accentué d’éléments transférés d’autres langues:

dënn (mince) ; Bunn (piste, rail), Mann (homme), Sënn (sens), … : rMir waren op d’Keelebunn gaangen.

de Won; rond (rond), verschwonn (disparu), Schan (honte), Hänn (mains), Stonn, Enn

Kan (Kanne), Pan (Pfanne), Tréin (larme), Kroun (couronne, cf Krounprënz) (– Krou:

cruche), Boun  (haricot) (– Bou (arc)), Toun (son), Spoun (copeau), Loun

(récompense, salaire) :

Si ware mam Krounprënz a mat ronn honnert Mann komm.

Roman, Clown, Meloun, Kanoun, Kaitän, Léierin

-n de –ioun

(n) + si (se), sech, säin (seng), sou ;

Muer komme(n) seng Kanner.

Ech si(nn) sou midd.

-n > –  + en général

ech si midd ( je suis fatigué )

Ech heesche Bill/Marie/Pol

Ech si Schouster/Metzler/

Gendarm/Polizist.

Ech si vu Luzern/Freiburg/

Rio .

Ech schaffe beim Pol.

Hie schafft.

E wunnt zu …

Droge maache futti.

Ech siche meng Popp.

Hie sicht eppes.

de Papp

Ech sange schéin.

Les drogues (vous) ruinent.

ni de –nn : avec les Vinf /I, u/ + nn: hunn, sinn, ginn, gesinn, … :

Ech, si, mir ginn an d’Bett; > Ech, si, mir gi schlofen.

ni avec ‚geschwënn, ech kann, …

à l’intérieur d’une phrase :

Mir schaffe gär am Gaart.

Mir si gutt zu Palma ukomm.

Mir hunn de ganze Moie geschafft.

D’Haus ass schéi ginn.

Europa /ø-/

Euro /Éj/  mais RTL 31/05/2006 : Euro / ø-/

de Praïs > -sser  (RTL 20/10/2005 – +- 18.00 : /-z-/ au lieu de /s-/)

Jiddereen /j-/ au lieu de  /3-/ (comme dans le français ‘Jean’) (RTL 24/09/2009 – 18.09)

a

/a/

Palais

/a:/

glat

e

/e/

Theater; Bréck (très court)

/e:/

Freed

/ε/

rennen

/∂/

liesen

i

/i/

Gitt!

/i:/

siwen

o

/É/

Sonn

/É:/

so

/o:/

droleg

u

/u/

Hutt

/u:/

tut

ä

/ε/

Kätt

/ε:/

Här

ö < D

/ø/

Föhn

ü < D

/y/

gedüngt

/y:/

Bühn

y

/i/

Ägypten

/i:/

Yves

-a-

En ass nach schappeg, en huet sech nët gutt erkrabbelt. En hat eng am Batz vum Schnaps. Dat as eng abgaschteg Band.

-ä-

Ons Männer huelen nach e Pättchen. De Buurgermeeschter hänkt sech d’ Schärp em.

-e-

voir infra 3.

-i-

En ass emmer um Dill fir a Lidd ze sangen. De Misch konnt kee Wuert mei pipsen.

-o-

Eng ronn Bomm aus Goss. Huel den Hond mat fort. Dem Koschter séng Jongen.

-u-

Bréng den Hummer an den Huwwel. D’Wurschtmaschin as futsch. Den Zuch as husch.

-a-

Kaf keng Kaz am Sak. Et wor em Baang am schwaarze Bësch.

En huet haart gelaacht, wel ech bal an d’Lach getrollt war. Den dawe Jang.

-ä-

Et as keen Här, ‘t as en domme Kärel.  Hie fäert d’Päerd.

-e-

Voir infra 3.

-i-

Géi virun d’Dir. Et huet e Gesiicht wei eng Piisch a Lëpse wei Kiischten.

-o-

E wor rosen an e sot, en hätt em et gutt geblosen.

Déi Bootsch war mir grad mooss.

-u-

En hat de ganze Mure getut. Drénk pur Wasser vum Bur.

An der Uurcht wor en ze huuschteg fir d’Luucht unzefanken.

ai

/aj/

Gebai

Haiser

ei

/aj/

Déi al Scheiere fänke liicht Feier.

Firwat sech mat esou Leit geheien, et leit (souffrir) zevill drënner.

bei

hei

äi

/εj/

Gëf äis wäisse Wäin.

Zäit

räich

éi

/ej/

E krut d’Kéier nët séier genuch am Schnéi, wéi?

Déi Kéi sin ewéi rosen.

déi

Béier

Schnéi

oi

/Éj/

Moien, moies

au

/au/

Do schléisst dee Bauz der jo nët déi Haudauf baufdeg vun der Mauer.

Soll ech der eng jhauwen, du Lausbouf!

Bauer

Haus

Cette diphtongue peut se changer en ai ou äi :

ex : Haus – Haiser, Maus – Maiserchen, Baus – Bäizi, Schlauch – Schläich

ou

/ou/

En huet em eng Flou an d’Ouer gesat.

Looss d’Kou roueg.

Kou, zwou

ae

/a:∂/

Aen

äe

/ε:∂/

Päerd

ie

/i:∂/

Ech iesse keng Liewer.

Et sief dann.

Wien as hien?

liesen

eeë

/∂/

Eeër, Jeeër

oe

/o:∂/

Joer

ue

/u:∂/

Ech hat no der Fuesent e schwéiere Kueder.

Hues de déi Kueben do uewe gesinn?

fueren

Buedem

∂e :

gëeegent, gëeetert

e :∂

Employéeën, leeën, seeën

∂ ε

agëengt, anzëengen

oi  < F

 /wa/

Coiffer, Trottoir, Besoin

ou < F

 /u/

Coup, Clou

an, … < F

/ã/

Chamber, Member

in        < F

/ẽ/

Invité

on       < F

/õ/

Annonce

un       < F

Verdun

b

/b/

Ball, Gebiet

/p/

Mikrob, Kueb

c

/ts/ + é, e, i, y

CD, Cecile, Cyclissem

/k/ < F

Capellen, Coup, Bic, Fric

/s/ < F

Facilitéit, Docilitéit

cc

/ks/ < F

Accent

ch

/ç/

ech, héich, Becher, Bicher, räich, du méchs

/X/

och, Zuch, Baach, Bauch, louch

/k/ < GR

Charakter, Chrëschtdag

chs

/ks/

Dachs, Béchs

ck

/k/

Decken, Bäcker

cks

/ks/

dacks

ct

/ks/ < F

Action

d

/d/

Dabo, zidderen, dräi, Brieder

/t/

Rad, Stadhaus

d’ = /t/

d’Belsch, d’Schwäiz, de Venezuela, d’Tiirkei, …

dsch

/d3/

Dchungel, Krëttdjëft

f

/f/

Fall, fënnef, vill

g

/g/

goen, begéinen

a, u + /-r-/ (vélaire)

Vugel, Lager

a +/X/ ##

Schlag

-i, l, r #+ /3/-

Ligen, Bierger

/3/ < F

Gilet, Gendarmerie

r, e, ee + /ç/ #

Deeg, roueg, Bierg, deeglech

/∫/ < F

Etage, Plage

h

/h/

Huewer, Krankheet, Haus, behaapten

j

/j/

Jeeër, Joermaart, jo

/3/ < F

Journal, Jeton

(jh)

/3/

Jhemp, Jhosi

k

/k/

Krou, klaken, Kuch, Kabes

kt

/ks/

Lektioun, Friktioun

1

/l/

lëschteg, Vullen, Luucht

m

/m/

Mëllech, fëmmen, Mamm, Tram

voyelle nasalisée + /-/

Parfum

n

/n/

Nues, fannen

voyelle nasalisée + /-/

Refrain

ng

/ŋ/

Frang, sangen, eng

nk

/ŋk/

Bänk, krank, jonk

p

/p/

plouen, rappen, Pompel, Stopp

q

/kÉ/

Qualitéit, quasi, Quell, Quadrat

r

/R/ (r vélaire)

Rou, Reedel, briechen

/X/ + consonnes sourdes

Sport, perfekt

/ă inversé/ :

dans eeë, ie, oe, ue, äe

& à la fin des mots en  -er

Leeër, Bierg,

Bäcer, Meeschter

s

/z/

Sonn, gesond

/s/ + ## ou -ss

Waasser, Rees, Rous, wäiss

sch

/∫/

Mësch, Spill, Schëp, näischt

schw

/∫w/

schwaarz, Schwëster

sp

/∫p/

Spass, Spill

st

/∫t/

Stull; Staat

t

/t/

Trëndel, Jatte, Tuerm, Tut

tsch

/t∫/

ciao, Knätschgummi

v

/v/

Vas, Vegetarier

/f/ < D; fin des mots

Véi, Polver ; brav

w

/v/

Wee, Niwwel, Woch, Wäin

/f/ + ##

Léiw, Méiw

x

/ks/

Hex, Aaxt

z

/ts/

Zirkus, Witz