De zinsbouw in het Nederlands: basisregels / La syntaxe en néerlandais: régles de base
DE ZIN / LA PHRASE
0 Pôles
PV = persoonsvorm (verbe conjugué)
VR = verbale rest (reste verbal)
Structure de la phrase néerlandaise
| AANLOOP | 1S | PV = V1 | 2S | VR = V2 | 3S | UITLOOP |
| eerste stuk | tweede stuk | derde stuk |
1 Ce qui peut se trouver dans le 1S et qui ne peut pas s’y trouver
SUJET (dans le 1S)
Nom, pronom, infinitif, infinitif complément, proposition subordonnée
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Een trommelaar | is | een rare man. | ||
| Ik | ben | een fluitspeler. | ||
| Willen | is | kunnen. | ||
| Veel beloven en weinig geven | doet | gekken in vreugde | leven. | |
| Wie niet sterk is, | moet | slim | zijn. |
GROUPE NOMINAL (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Die vent | moet | ik | zien. |
GROUPE PREPOSITIONNEL (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Zoals alle anderen | gaan | ze naar de bioscoop . |
PRONOM (COI) (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Hém | geef | ik niets. |
PROPOSITION SUBORDONNEE (autre que sujet) (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Dat hij komt, | wil | ik niet. |
CONSTRUCTIONS avec OM … TE + INF. (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Om er zeker van te zijn, | … |
PARTIES DE PHRASES INTERROGATIVES (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Wie | komt | morgen ? | ||
| Wat | heb | je | gedaan ? |
NB Jamais de complément, … avant la partie interrogative.
| *Om zo vlug te komen, wat | heb | je | gedaan? | |
| Wat | om zo vlug te komen? |
PROPOSITION INCISE (= tussenzin) (dans le 1S)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Morgen | vertrekken | we | , zei hij. | |
| Morgen, zei hij, |
JAMAIS dans le 1S
– proposition subordonnée de conséquence
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| * Zodat hij te laat kwam, | overliep | hij zich. |
– pronoms personnel et réfléchi non accentués
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| *Je | ken | ik niet. | ||
| Jou | ||||
| *Zich | kent | hij niet. | ||
| Zichzelf | ||||
| *Het | weet | ik niet. | ||
| Dat |
DANS LE 1S avec ACCENTUATION
1 COD : pronom indéfini
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Iéts | weet | ik wel. |
2 COD : proposition subordonnée introduite par DAT :
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Dát ze komen, | weet | ik wel. |
3 ATTRIBUT : adjectif (attribut du sujet)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Lúi | is | hij. | ||
| Merkwaardig | is | dat, … |
4 INFINITIF, PARTICIPE PASSE : (souvent avec ‘allerminst, niet, nooit, soms, wel’) (le plus souvent : un accent d’opposition)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Tróuwen | wil | hij niet. | ||
| Praten | kan | hij niet. | ||
| *Gereden | heeft | hij gisteren . | (pas d’opposition) | |
| Besloten | werd, | twee dagen te staken . |
5 ATTRIBUT du COD : (le plus souvent : accent d’opposition)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Gróen | verven | we die deur. | (en niet wit) |
6 PARTICULE SEPARABLE
Ik kom niet, hoor, maar
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| óver | hou | ik ook niets. | (= garder qch) |
7 PARTIE NON VERBALE d’une expression verbale (style administratif)
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| In aanmerking | komen | alle studenten | , die … |
8 WEL en NIET
Aan staken werd niet gedacht.
| 1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
| Wél | was | er sprake van een protestbrief. | ||
| Níet | wordt | vermeld, | dat … |
2 AANLOOP: ce qui s’y trouve
1 Interjection
1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
|
Zo! | Dat | was | je bedoeling! |
|
|
2 Nom de la personne à qui l’on s’adresse
1S | V1 | 2S | V2 | 3S | 1S |
Dames en heren, | we | verontschuldigen | ons … |
|
|
Zeg eens Jan, | je | wordt | vervelend, |
| // hoor ! |
3 Mot ou groupe de mots = réponse à une communication
une question de jugement
Ik ga vanavond naar de bioscoop.
1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
Nee, | je | mag | niet! |
|
Standard heeft van Lokeren gewonnen.
1S | V1 | 2S | V2 | 3S |
Echt ? | Dat | doet | me plezier. |
|
4 Certains adverbes
- a) Le plus souvent dans l’AANLOOP :
BOVENDIEN
DAARENBOVEN
IMMERS
INTEGENDEEL
OVERIGENS
TEN ANDERE
TROUWENS
Nu is zijn auto beschadigd en
bovendien, | hij | krijgt | nog een boete. |
|
Hij zegt verwarde dingen.
Overigens, | ik | luister | niet naar hem. |
|
- b) Aussi souvent dans l’AANLOOP que dans le 1S : DUS, ZO DUS
Dus, | hij | komt. |
| = Dus komt hij. |
- c) Le plus souvent dans le 1S :
EVENWEL
NIETTEMIN
NOCHTANS
TOCH
— | Toch | komt | hij. |
|
NB Tous ces adverbes peuvent se trouver dans le 2S.
5 Eléments anticipatifs (= (groupes de) mots qui, dans la phrase, sont le plus souvent répétés par un mot)
Die kerel, | die | zal | ik slaan ! |
|
Wat mij betreft, | ik | vertrek. |
|
|
(– Wat mij betreft, mag hij vertrekken.)
Een dergelijk voorstel, | daar | ga | ik niet op | in ! |
Als je het probeert, | dan | zal | het je | spijten ! |
Als jij het niet doet, | wie | zal | het dan | doen? |
6 Les adverbes
KORTOM, OM KORT TE GAAN, KORT GEZEGD,
MET EEN WOORD, IN EN WOORD,
NOG EENS
(utilisés pour résumer ce qui précède)
- KORTOM : toujours AANLOOP
Kortom, | we | hebben | ons | verveeld. |
- Les autres adverbes : le plus souvent : AANLOOP
Kort gezegd, | we | hebben | ons | verveeeld. |
(– Kort gezegd hebben we ons verveeld.)
Met een woord, | ik | kan | het niet | zeggen. (F bref) |
(– Met woord kan ik het niet zeggen.) (F en un mot)
Nog eens, | hij | wil | het niet | zeggen. |
(– Nog eens wil hij het niet zeggen.) (adverbe d’intensité: ‘encore une fois’)
NE SE TROUVENT NI DANS L’AANLOOP NI DANS LE 1S
Conjonctions de coordination
Je mag meegaan | OF | je mag thuisblijven. |
Je moet meegaan | OFWEL | je moet thuisblijven. moet je thuisblijven. |
3 SUPPRESSION DU 1S OU DU VR/PV
Quand une partie porte sur 2 phrases,
2 parties de phrase.
1S = — : Vandaag moeten wij kaas kopen en (-) mogen zij naar het café.
PV = –: Jan moet naar huis en Piet (-) naar school.
VR = –: Jan moet naar huis gaan en Piet ((-)) naar school (-).
(*) Na de middag gingen ze naar huis en bleven ze de hele avond praten.
4 Ce qui se trouve dans le 2S
Les éléments de phrase qui sont nécessaires doivent se trouver le plus près possible du VR
Les éléments qui forment une étroite UNITE DE SENS avec le VR
- Attribut (l’adjectif attribut)
- a) Avec les verbes COPULES :
blijven
dunken
heten
lijken
schijnen
worden
zijn
1S | V1 | 2S | V2 |
Die man | is | zijn leven lang een sukkelaar | geweest. |
* |
| een sukkelaar zijn leven lang |
|
Hij | is | een week ziek |
|
* |
| ziek een week |
|
- b) parfois: ATTRIBUT + complément nécessaire
Hij | moet | met honderd euro tevreden | zijn. |
|
* |
| tevreden met honderd euro |
|
|
(OK) Met 100 euro | moet | hij tevreden | zijn. |
|
Hij | moet | tevreden |
| met 100 €. |
(OK) Hij | was | ruw | – | tegen mij. |
NB tevreden zijn met: se contenter de
1) Attribut du sujet / COD
- a) Attribut du COD:
Die bedorven sardientjes | hebben | hem ziek | gemaakt. |
Die reis | maakte | ons moe | -. |
Hij | verfde | de deur groen | -. |
Ze | hebben | hem ziek | gebracht. |
- Attribut du SUJET :
Hij | wordt | door iedereen als verstandig | beschouwd. |
Hij | staat | bij iedereen als een leugenaar | bekend. |
Jan | is | gisteren moe thuis | gekomen. |
|
|
|
|
Conclusion: attribut du sujet / COD: le plus près possible du VR.
NB La plupart de ces attributs (introduits par une préposition) peuvent se trouver dans le 3S.
De beheerraad | heeft | hem | benoemd | tot directeur. |
Ik | heb | hem | beschouwd | als een geschikte kerel. |
3) Particule séparable (toujours immédiatement avant le VR)
4) Complément de direction (près d’un verbe de mouvement)
- a) Avec ZIJN : s’il y a un déplacement avec une direct ion, le complément de direction se place immédiatement avant le VR (*3S / parfois 1S).
Hij | ging | gisteren naar Rome. | -. |
|
* Hij | is | gisteren | gegaan | naar Rome. |
(OK) Hij | is | gisteren naar Rome | gegaan. |
|
Hij | bracht | de auto naar Leuven | -. |
|
NB zijn + lopen, reizen, rennen, springen, zwemmen, …
- b) D’autres compléments de direction:
Avec
DOEN
HANGEN
LEGGEN
PLAATSEN
STOPPEN
ZETTEN,
le complément de direction se place immédiatement avant le VR.
| Leg | op de tafel. | -. |
|
5) Complément de lieu (près d’un verbe de repos)
Avec BLIJVEN, ZITTEN, LIGGEN, …
N+ | * Ze | heeft | in bed twee uur | moeten staan. |
N+ | (OK) Ze | heeft | twee uur in bed | moeten staan. |
N- |
| Heb | je al een uur op zo’n stoel |
|
N- |
| Heb | op zo’n stoel een uur | gezeten? |
6) Complément de mesure (près d’un verbe / d’une expression exprimant le résultat d’une mesure) (distance, durée)
Si le complément est nécessaire : le plus près possible du VR.
De vergadering | heeft | gisteren twee uur | geduurd. |
|
* |
| twee uur gisteren |
|
|
NB Souvent, une indication de mesure se trouve près du verbe copule et de l’adjectif attribut :
ORDRE DES MOTS : INDICATION DE MESURE + ATTRIBUT + VERBE
Die tafel | is | 95 cm breed. | -. |
|
Dat huis | zal | na verbouwing 9 m hoog | zijn. |
|
* Dat huis | zal | 9 m na verbouwing hoog | zijn. |
|
* Dat huis | zal | 9 m hoog na verbouwing | zijn. |
|
7) Complément de manière (s’il est N+ : le plus près poss. du VR)
Hij | heeft | het helemaal nog goed | opgevat. |
|
Hij | heeft | hem op een onbehoorlijke manier | behandeld. |
|
NB Si le complément est introduit pa rune préposition, possib.: dans le 3S.
Hij | heeft | hem | behandeld | ope en onbehoorlijke manier. |
8) PARTIE NON VERBALE d’une expression verbale (immédiatement avant la VR)
Ze | hebben | hun kamer in orde | gebracht. |
|
9) SUJET (dans le 2 S)
10) PRONOM PERSONNEL : immédiatement après le PV :
Gisteren | heb | ik hem dat gegeven. |
|
11) PRONOM DEMONSTRATIF: ‘splitsing’ ou non
Dat | heeft | die me toch me die | gezegd. |
12) SUBSTANTIF : (le plus souvent) immédiatement après le PV :
- a) ‘Splitsing’ : possible ou souhaitable
(1) PV + COI (pronom sans prép.) + SUJET :
Wat | leek | hem dat werk moeilijk! dat werk hem hem dat |
|
Vanmorgen | schenen | die jongen alle vraagstukken makkelijk. |
|
Dat | zei | me die kleine vriendelijke jongen. |
|
Dat | vertelde | ons de bediende die dronken was. |
|
(2) PRONOM REFLECHI:
– avant un sujet indéfini:
Daar | bewogen | zich 2 mensen. |
|
Opnieuw | deed | zich een incident | voor. |
In de kamer | bevonden | zich 3 Engelsen. |
|
– avant un long sujet:
Hoe | gedroegen | zich de kinderen van de buren ? |
|
|
Hoe | gedroegen | zich de kinderen die gek zijn?. |
|
|
Hoe | gedroegen | de kinderen zich |
| die gek zijn? |
Hoe | hebben | de kinderen zich | gedragen? |
|
Hoe | hebben | de kinderen die gek zijn, zich | gedragen? |
|
- b) Avant le VR: SUJET INDEFINI:
(1) Construction avec ER + … + sujet indéfini :
dans ce cas : dans le 2S :
SUJET INDEFINI + les éléments qui viennent immédiatement avant le VR + VR
Er | worden | nu veel perziken | geplukt. |
Er | rijden | na 10 uur geen treinen meer naar Tienen. |
|
Er | staat | nu zeker een gids op ons | te wachten. |
NB: 1S (complément de lieu) + PV + geen ‘er’
In de omgeving van Sint-Truiden | worden | — nu veel perziken | gekweekt. |
(2) Expressions verbales au PASSIF:
A Op de kermis | maken | de kinderen altijd veel pret. |
|
P Op de kermis | wordt | door de kindren altijd veel pret | gemaakt. |
13) COD (dans le 2S)
Ordre habituel des éléments sans préposition dans le 2S :
P D S (= pronom personnel + démonstratif + substantif)
Eléments P(ersonnel) et D(émonstratif) :
le plus près possible du PV :
- COD : Pronom personnel (P) : Toujours après le SUJET PRONOMINAL :
Gisteren | heb | ik hem in de stad | ontmoet. |
In de schaduw | bewogen | zich twee vreemde gestalten. |
|
Wat | hebben | zich in de schaduw twee vreemde gestalten | bewogen. |
Wat | heeft | hem dat | geïnteresseerd! |
- b) COD: pronom démonstratif (D): toujours après le SUJET NOMINAL / PRONOMINAL:
Gisteren | heeft | hij dat | verteld. |
Gisteren | heeft | hij me dat | verteld. |
Gisteren | heeft | Jan me dat | verteld. |
- COD: substantif (S): toujours après le sujet:
Gisteren | heb | ik een vriend | ontmoet. |
Gisteren | heeft | Jan een vriend | ontmoet. |
NB: Dans le 2S:
- le sujet défini : déplacement libre :
Ik | heb | gisteren mijn vriend | ontmoet. |
Ik | heb | mijn vriend gisteren | ontmoet. |
– le sujet indéfini: le plus souvent: le plus près possible du VR:
Ik | heb | *een vriend gisteren | ontmoet. |
(OK) Ik | heb | gisteren een vriend | ontmoet. |
14) COD et COI (dans le 2S)
- a) COI sans préposition (cf P/D/S) (= 3 catégories)
- Catégories différentes : COI + COD :
Ik | heb | die een boek | gegeven. |
|
| hem vandaag een boek |
|
|
| hem de mijne vandaag |
|
|
| hem gisteren een boek kado |
|
(2 Catégories semblables:
– 2 pronoms personnels : COD + COI :
Hij | heeft | het me gisteren | gezegd. |
– 2 pronoms démonstratifs: COI + COD:
| Geef | die dat ! |
|
– 2 substantifs: COI + COD:
| Schenk | nooit die man je vertrouwen. |
|
|
| die man nooit je vertrouwen. |
|
Hij | heeft | steeds iedereen gelijke kansen | gegeven. |
|
| iedereen steeds gelijke kansen |
|
|
| *iederren gelijke kansen steeds |
|
- COI avec préposition
(1) COI = pronom personnel / démonstratif : le plus souvent SANS prép. :
(aan : peut être supprimé ; voor : le plus souvent conservé)
Ik | heb | het aan hem | gezegd. |
|
| het hem |
|
|
| dat voor hem |
|
- COI = substantif: le plus souvent AVEC préposition:
Je | moet | aan Jan alle inlichtingen | geven. |
Je | moet | aan iedereen alle inlichtingen | geven. |
Je | hebt | enkele inlichtingen aan Jan | gegeven. |
NB: Dans le 3S:
Je | moet | alle inlichtingen | geven | aan Jan. |
Le COD indéfini PEUT se mettre avant le COI avec préposition.
Hij | heeft | aan Jan een mooi kado | gegeven. |
|
| een mooi kado aan Jan |
|
- COI / COD et les autres compléments (dans le 2S)
Ordre général : P + D + S
- Pronom personnel : toujours AVANT les autres parties de la phrase dans le 2S :
Mijn zoon | schrijft | me bijna elke week. |
|
Daarom | schrijft | mijn zoon me bijna elke week. |
|
Hij | zal | zich gisteren waarschijnlijk wel weer | vergist hebben. |
Dan | zal | hij zich … |
|
(2) Pronom démonstratif: APRES le(s) pronom(s) personnel(s),
AVANT les autres parties de la phrase :
| Heeft | hij je dat verleden week al niet | gevraagd? |
(3) Substantif:
– COD/COI: subst. définis : se déplacent facilement dans le 2S (souvent : près du PV)
Hij | heeft | Jan gisteren een brief | geschreven. |
|
| gisteren Jan een brief |
|
Ze | hebben | elkaar verleden week na 2 jaar ruzie weer de hand | gedrukt. |
|
| verleden week elkaar na 2 jaar ruzie weer de hand |
|
|
| verleden week na 2 jaarruzie elkaar weer de hand |
|
|
| *verleden week na 2 jaar ruzie weer de hand elkaar |
|
15) complément prépositionnel (se déplace facilement)
= partie de phrase cliée au verbe par une PREPOSITION FIXE
- :
geloven AAN : = dat het bestaat : Geloof AAn de UFO’s.
geloven IN: = iets als waar aannemen;
op de heilzame invloed ervan vertrouwen: Geloof IN God.
denken AAN: = voor de geest hebben, niet vergeten
denken OVER: = nadenken
denken OM: = niet vergeten
ex.:
Hij | heeft | steeds interesse voor die zaak voor die zaak steeds interesse | getoond. |
Ik | heb | steeds vertouwen in hem in hem steeds vertrouwen | gesteld. |
NB dans le 3S:
Hij | heeft | steeds interesse | getoond | voor die zaak. |
16) COMPLEMENT DE TEMPS ET DE LIEU
(si nécessaire, alors AVANT le VR)
Ordre normal des compléments N- : T_M_P (tijd, manier, plaats)
Complément de temps (normalement avant les autres compléments)
Ik | ga | tijdens de vakantie vaak met mijn kinderen in het bos | wandelen. |
We | vertrekken | morgen met de klas twee dagen naar Nederland. |
|
We | hebben | verleden week met zijn tweeën die tentoonstelling die tentoonstelling verleden week met zijn tweeën verleden week die tentoonstelling met zijn tweeën | bezocht. |
Complément de lieu (normalement après les autres compléments)
17) COMPLEMENT DE MANIERE
exemples :
Hij | heeft | die deur makkelijk op slot | gedaan. |
|
| makkelijk die deur op slot |
|
| Heb | je makkelijk een oplossing | kunnen vinden? |
|
| *je een oplossing makkelijk |
|
18) NIET / GEEN
CE QUI SUIT LA NEGATION EST NIE:
- a) NIET + verbe
expression verbale
UNITES de SENS
- b) GEEN = un article et une négation : nie des groupes SUBST. INDEFINIS (een, -, …)
- c) exemples :
NIET
Ik | heb | die bediende NIET | gezien. |
|
| zijn vrouw NIET Jan | ontmoet. |
| ken | die jongen NIET . |
|
| heb | die jongen NIET | gekend. |
(Ik weet dat ik die jongen niet ken.)
Jan | is | daar NIET ziek | geweest. |
Waarom | bracht | je de boeken NIET | terug? |
|
|
|
|
Jan | is | NIET op school | geweest. |
Dat | is | NIET heel goed. NIET voor Jan NIET van Jan NIET in de kast |
|
Hij | is | verleden week NIET een jaar lang NIET in elk geval NIET natuurlijk NIET weer NIET ook NIET (dan) toch NIET | gekomen. |
|
| hier NIET vaak altijd genoeg |
|
Hij | is | nog NIET groot. sterk in de tuin op school |
|
GEEN:
Ze | heeft | gisteren GEEN jurk boter melk | gekocht.
|
Ik | heb | GEEN drie frank. acht briefjes. |
|
Het | is | GEEN zes uur. halfzeven. |
|
NB Avec des ADJECTIFS NUMERAUX: GEEN.
Er | is | nog GEEN brood. suiker. |
|
| zijn | nog GEEN bonen. doperwten. |
|
- GEEN … MEER / NIET (…) MEER
GEEN … MEER :
Zij | hebben | GEEN perziken MEER. appels |
|
NIET MEER :
Zij | hebben | die goeie boontjes NIET MEER. hun peterselie |
|
NIET … MEER :
Die peren | zijn | NIET zacht MEER. goedkoop |
|
19) NOOIT
Hij | gaat | nooit onmiddelijk naar huis. |
|
Ik | verkoop | nooit mijn huis. |
|
!!! Hij | is | nooit meer ziek. |
|
20) Autres adverbes de mode (cf niet)
Hij | is | misschien ziek. |
|
Ik | moet | wel drie boeken | kopen. |
Ik | moet | 3 boeken wel | kopen. |
|
| (OK si on sous-entend : en de andere WEL gratis) |
|
| Heb | je AL een nieuwe auto | gekocht? |
| Heeft | hij zijn huis AL | verkocht? |
Hij | is | AL groot. sterk. in de tuin. op school. |
|
21)) ER (dans le 2 S)
Sortes
- adverbe de lieu
- adverbe qui introduit une construction avec ER
- pronom indéfini
- partie d’un adverbe pronominal
Ik | heb | er iemand | ontmoet. |
Er | staat | niets op het bord. |
|
Er | zijn | genoeg appels (construction avec er) |
|
Iedereen | krijgt | er twee. (pronom) |
|
| Heeft | hij er nog iets over | gezegd? |
Dans le 2S
- Construction avec er: toujours immédiatement après le PV
Gisteren | is | er alweer een ongeluk | gebeurd. |
Op het bord | stond | – gisteren niet veel | . |
NB ER > – : 2 conditions : 1S : un complément de lieu
2S : sujet : pas après le PV
- b) Autres cas
ER : immédiatement APRES le sujet
le PV (si le sujet : dans le 1S)
APRES het
APRES ou AVANT les autres pronoms personnels sans prép. :
Gisteren | heb | ik er met mijn vriend | gesproken. |
Ik | heb | er … |
|
(Haal dat uit de kast.) |
|
|
|
Ik | heb | het er al | uitgehaald. |
Je | moet | hem er nog eens aan er hem | herinneren.
|
Hij | heeft | zich er nooit om er zich | bekommerd.
|
22) ADVERBE PRONOMINAL
‘Splitsing’
Tous les adverbes pronominaux peuvent être séparés.
Exemples
1) ER + … + PREP., avant le VR
les éléments N+ placés avant le VR.
Jan | kijkt | er alle dag in. |
|
Hij | is | er een hele tijd ziek van | geweest. |
- Si ER + prép. = un complément du nom, il se place APRES ce nom.
We | zullen | de behandeling ervan tot morgen
er de behandeling van tot morgen | uitstellen. |
* We | zullen | er de behandeling tot morgen van |
|
Ib | heb | het belang ervan nooit
er het belang van nooit | ervaren. |
5 de verbale rest, de VR (le reste verbal)
1 Plusieurs parties dans le VR: (cf remarques)
– une suite d’ »infinitifs : Je zou dat niet hebben kunnen doen.
– participe passé et inf. : Zou hij niet hebben gewerkt ?
gewerkt hebben?
2 Double infinitif + te + infinitif
- a) infinitif direct = inf. sans te
kunnen, moeten, mogen, willen
= verbes de mode
doen,laten
komen, gaan
= direction
horen, voelen, zien
= perception
leren, helpen, blijven
!! durven + (te+) infinitf : Durf jij dat (te) doen ?
Hij kan niet vertrekken.
Ze heeft niet durven vertrekken.
NB Aux temps composés: 2 INFINITIFS.
- b) TE + INFINITIF
Ik hoop ø morgen terug te komen.
1) V avec un TE qu’on peut omettre aux temps composés
qu’on ne peut omettre au présent
hangen
liggen
lopen + (te+) : = V de repos
staan
zitten
Hij heeft dar een hele tijd staan (te) babbelen.
2) V toujours avec TE + INF.
- a) seulement le double infinitif :
WETEN + TE + inf. : = erin slagen, de kans zien
KOMEN + TE + = venir à
HOEVEN +TE + = (+ maar, …): n’avoir qu’à
ZIEN + TE + = proberen te + inf.
DIENEN,
BEHOREN,
HOREN + TE + = moeten
| Weet | je de boter |
| te staan? (= waar de boter staat. |
Hij | wist |
|
| te ontsnappen. |
Hij | heeft | altijd | weten | te ontsnappen. |
Door een toeval | was | ze naast me | komen | te zitten. (= Il se fit qu’elle était assise à côté de moi.) |
Als hij | kwam |
|
| te overlijden. |
Dat | had | je niet | hoeven | te doen . |
!! Hij is weggegaan om de vaat niet te hoeven doen.
Je | moet | dat | zien | te krijgen. |
Dat | behoor | je |
| te weten. |
- b) 2 constructions possibles: phrase infinitive ou double infinitif
BEGINNEN, POGEN, PROBEREN, TRACHTEN, VERGETEN, WENSEN, WEIGEREN
Hij | heeft |
| getracht | zijn vriend te overtuigen. |
|
| zijn vriend | trachten | te overtuigen. |
Hij | heeft | zijn vriend iets | vergeten | te kopen. |
De politie vermoedt dat de inbreker |
|
| geprobeerd heeft | (om) de deur te forceren. |
|
| de deur | heeft | proberen te forceren. |
5.1.7 Ce qui se trouve dans le 3S
- Proposition subordonnée de temps, de condition, de conséquence, de comparaison
Hij | doet |
|
| alsof zijn neus bloedt. (= als hij de aandacht op iets anders trekt.) |
Het | heeft | de hele dag | geregend | zodat we niet in de tuin konden werken. |
Het | was | al donker |
| toen we thuis kwamen. |
We | gaan | er niet heen |
| als ze er niet mee akkoord gaat. |
- Proposition infinitive avec te:
– sans autre préposition:
Het | is | niet mogelijk |
| (om) dat te begrijpen. |
NB Dans ce cas, OM (≠ but), donc N-.
Dans le cas suivant, OM (= but), donc N+.
Het | is | te laat |
| om te vertrekken. |
Dans le 1S :
Om te vertrekken, | is | het te laat. |
|
|
*(Om) dat te begrijpen, |
|
|
|
|
– avec une autre prép. : OM TE, ZONDER TE, ALVORENS TE
- compléments avec préposition:
compl. prépositionnel
Hij | heeft | interesse | gehad | voor … |
compl. de lieu / de mouvement
Hij | heeft | de auto i.d.g. | gewassen |
|
|
| de auto |
| in de garage. |
compl. de temps / de durée
Ik | ga | naar Antwerpen | – | in augustus. |
autres compl.
Ik | ben | naar Antwerpen | geweest | met mijn broer. |
4
) Quelques compléments sans préposition
Ik | heb | je | gezien | zondag. |
- de comparaison avec ALS / DAN
S’il s’agit d’un long complément : N+ : 3S
Hij | zal | zeker niet zo verstandig | zijn | als Jan. |
|
| zeker niet zo verstandig als Jan | zijn. |
|
*Ze | heeft | zeker beter dan die jongen met wie ze bekeert, | gewerkt. |
|
- Eléments qui font partie d’un ‘constituant’ placé près du VR dans le 2S:
– proposition subordonnée relative : souvent dans le 3S :
Ik | heb | de redenen | gegeven | waarom ik niet wenste deel te nemen (meilleur) |
|
| de reden waarom … nemen | gegeven. | (moins bon) |
– compl. déterminatif (avec prép.): s’il est long, dans le 3S.
Ik | zal | een verhaal van een echte prins | vertellen. |
|
|
| een verhaal |
| van een echte prins. |
Ik | zal | jullie een verhaal | vertellen | van een echte prins die op een dag een rondreis in zijn hand begon. |
– compl. précédé d’une conjonction de coordination
Ik | zal | jullie een verhaal van een prins | vertellen | EN van een mooie koningsdochter. |
– appositions, précisions supplémentaires
Als het goed afloopt, | zal | ik je een mooi kado | geven, | een brommer b.v. |
Hij | zag | zichzelf in de spiegel, |
| een lelijk mannetje. |
6 UITLOOP
1 = Tous les éléments qui n’appartiennent pas à la phrase ou qui sont des répétitions de parties de phrase.
2 Deux cas
- la personne à qui l’on s’adresse
| Wil | je eens | komen, | – | // Jan ? |
(= AANLOOP : Jan, _ _ _ _ ?)
- répétitions
– propositions subordonnées :
Hij | droomt | ervan | – | – | ooit eens naar België te kunnen gaan (= compl. prépositionnel répété) |
– dans la langue parlée:
| Heb | je hem | gezien, | – | die vreemde kerel? |
3 Construction de la proposition subordonnée
Propos. infinitive et autres propositions subordonnées
– propos. inf. : toujours TE + INF. (pas de PV ou de sujet)
Hij | heeft | haar | gevraagd | te komen. |
Het | is | te laat |
| om naar de stgad te komen. |
– autres subordonnées
Hij | zei: |
|
| “Het si tijd”. (discours direct) |
De jjongen die morgen moet komen | is | ziek. |
|
|
Vraag |
|
|
| of hij soms morgen komt. |
Proposition infinitive
- a) ordre des parties de la proposition = celui du 2S
- b) TE + INFINITIF
1) Si plusieurs infinitifs : te + ces infinitifs :
Hij | is | veel te lui |
| om te gaan werken. *om gaan te werken. |
2) VR = inf. et participe passé: participe passé + TE + INF.
ou TE + INF. + participe passé
Hij | ging |
| weg | zonder één woord te hebben gezegd. gezegd te hebben. |
3) Particule séparable : possible: part. séparable + TE
Hij | doet | er beter aan, |
| een paar dagen weg te blijven. |
|
|
|
| om op tijd te kunnen terugkomen. |
|
|
|
| om op tijd terug te komen. |
|
|
|
| zonder het pak te hebben neergezet. |
|
|
|
| zonder het pak neergezet te hebben. |
- c) TE + INFINITIF = partie d’une expression verbale
≠ proposition infinitive
1) ZIJN + te + inf
VALLEN
Nu | is | die tentoonstelling in Antwerpen | te zien. |
|
Twee weken lang | is | die tentoonstelling in Antwerpen te zien | geweest. |
|
|
|
| (*geweest | te zien) |
Dat | zal | wel te betalen | zijn. |
|
|
|
| (*zijn | te betalen) |
Er | valt | hier heel wat | te doen. |
|
Er | zal | hier heel wat te doen | vallen. |
|
2) Propositions subordonnées avec PV (cf rem.)
– le groupe verbal (cf rem.)
– place du sujet :
. toujours devant : !! construftions avec ER
. jamais avant le mot de liaison
Ik | vrees |
|
| dat er wel een caféhouder zal zijn. |
Ik | weet | niet |
| als het komt. |
Dat | is | de jongen |
| met wie ze praatte. |
– place des autres parties (COD, COI, …) (cf 2S, 3S)
Constructions inhabituelles
- propositions subordonnées de qualité
Hij | doet |
|
| als was er geen vuiltje aan de lucht. (= (als) of er … was) |
*Als was er …, | doet | hij. |
|
|
- b) phrases avec ‘nauwelijks … of …’
NEGATION … of …
- 2 événements se succèdent imméditament l’un après l’autre:
Nauwelijks | waren | we thuis |
| of het begon hard te regenen. |
(= We | waren | nauwelijks thuis |
| of …) |
NB nauwelijks = pas (…, of …)
Ze | waren | niet thuis |
| of het begon te regenen. |
Hij | was | nog geen half uur thuis |
| of hij … |
Niet zodra | waren | we thuis |
| of het begon hard te regenen. |
- la proposition avec OF = +- proposition relative derrière une phrase négative
Er | was | niemand |
| of hij moest erom lachen. |
|
|
|
| (= ‘but’ (Engels)) |
- Parfois: un compl. d’intensité après unne négation et zo
Geen mens | is | zo gevoelloos |
| of hij zal medelijden hebben. |
(= Iemand is er gevoelig voor dat …) |
|
|
|
|
- proposition avec OF
Het | scheelt | niet veel |
| of de auto reed hem om; |
Ik | weet | niet beter |
| of … (= Ik veronderstel dat …) |
Ik | twijfel | er niet aan |
| of hij zal voor dit eksamen slagen. |
|
|
|
| of hij ervoor zal slagen. |
(= Ik ben er zeker van …) |
|
|
|
|
7 Constructions spéciales
1 Phrases avec la structure d’une subordonnée
= expriment une proportion (cf rem.)
HOE + comparatif + SOV, HOE + comparatif + SOV
DES TE + comparatif + VSO
2 Propositions subordonnées sans 1S
- subordonnée concessive / conditionnelle : VSO :
Wist ik het antwoord, ik | zou | het dadelijk | zeggen . |
|
(= Als ik het antwoord wist, | zou | ik …) |
|
|
Is die jas niet mooi, hij | is | toch wel warm. |
|
|
(= Hoewel die jas niet mooi is, | is | hij …) |
|
|
(= Die jas is wem mooi maar hij is …) |
|
|
|
|
(OK) |
|
|
|
|
Wist ik het antwoord, dan | zou | ik … |
|
|
is die jas niet mooi, toch | is | hij … |
|
|
*We blijven thuis, | regent het. |
|
|
|
- subordonnée concessive avec AL: AL + VSO (aussi dans le 3S) (cf rem.)
(= hoewel + SOV)
AL geeft ze honderd frank, ik | wil | er niet heen | gaan. |
|
Ik | wil | er niet heen | gaan | AL geeft ze me honderd euro. |
- proposition concesive en deux parties
OF hij wil of niet, hij | zal | hij het | doen. |
|
Hij | zal | het | doen | OF … |
OF ze naar haar werk gaat of naar de receptie, ze | is … |
|
|
|
4) proposition conccessive : mot interrogatif + … + OOK + …
WIE je OOK bent, je | moet |
| werken. |
|
WAT je OOK doet, |
|
|
|
|
WANNEER je OOK komt, je | bent | altijd welkom. |
|
|
HOE LAAT het OOK zij, |
|
|
|
|
MET WIE je OOK komt, |
|
|
|
|
COMPLEMENTS PROVISOIRES
1 HET
maken + HET + ADJ + (_) te + inf. ( = propos. infin. ou subord. en F)
oordelen
vinden
Ik | oordeel | het noodzakelijk |
| centrale verwarming te voorzien. |
|
|
|
| dat je centrale verwarming voorziet. |
Mijn werk | maakt | het mogelijk voor me |
| een nieuwe villa te bouwen. |
Hij | vindt | het aangenaam |
| een flat aan de kust te hebben. |
|
| het aardig |
| dat je mooie plannen voor hem schildert. |
2 ER + préposition
- avec certains V qui demandent une prép. Spécifique
Ze | slagen | erin |
| een flat met een prachtig gezicht te vinden. |
Mijn schoonbroer | denkt | eraan |
| een bouwgrond in B. te kopen. |
We | houden | ervan |
| de plannen van onze nieuwe villa te tekenen. |
Veel mensen | rekenen | erop |
| dat de voorwaarden zeer gunstig zijn. |
Hoe | is | hij ertoe | gekomen | voor dit eksamen te zakken? |
De verkoper | zal | ervoor | zorgen | dat er niets in de flat ontbreekt. |
Je | moet | er ook rekening mee | houden | dat er nog geen kasten indeze kamer zijn. |
Het kind | verheugt | zich erover |
| de lift te nemen. |
Ze | verlangen | ernaar |
| in hun ruime villa te kunnen verhuizen. |
Ze | twijfelt | eraan |
| dat ze voldoende plaats voor haar boekenkast zal hebben. |
Het kind | droomt | ervan |
| in en zonnig grasperk te kunnen spelen. |
b Avec certains ADJ. + préposition spécifique
Hij | is | er dol op |
| aan sport te doen. |
Deze student | is | er trots op |
| heel knap in wiskunde te zijn. |
Ik | ben | ervan | overtuigd | dat het behang nieuw is. |
Ik | ben | er blij over |
| een lid van die jeugdclub te worden. |
Hij | is | er zeker van |
| dat de architecvt mooie plannen zal tekenen. |